«Հայ ըլլաս ու Metropolitan-ում երգե՞ս…»
23.08.2026 | 12:11
Այս տողերը գրել եմ հորեղբորս խոսքերով։ Առաջին անգամ նրանից եմ լսել այս անունը։
Նա ասում էր մի նախադասություն, որը չի մոռացվում.
- Հայ ըլլաս ու Metropolitan-ում երգե՞ս…
Կար ձայն, որը չէր կարելի չլսել։
Խորը, մուգ, թավշյա ու հզոր կոնտրալտո՝ մի տեմբր, որն օպերայում հազվագյուտ է։ Ձայն, որի մեջ կարծես մի ամբողջ ժողովրդի հիշողություն կար։
Նա Լիլի Չուգասզյանն էր։
Ծնվել է 1921-ին Չիկագոյում՝ Խարբերդից գաղթած հայ ընտանիքում։ Հայերենը նրա առաջին լեզուն էր, ու այդ արմատի հպարտությունը նա տարավ իր ողջ կյանքով։ Ինքն էր ասում, որ իր մեջ միշտ երկու աշխարհ է ապրել։
Իր ճանապարհը սկսել է ոչ թե օպերայից, այլ եկեղեցու երգչախմբից ու ռադիոյից։ Երկար տարիներ եղել է համերգային երգչուհի։ Օպերային բեմ է մտել ուշ՝ 38 տարեկանում, Բելլինիի «Նորմա»-ում՝ Ադալջիզայի դերով։ Շատերի համար դա վերջն է, նրա համար՝ սկիզբը։
Այդ ելույթից հետո նրան նկատեց լեգենդար Ռոզա Պոնսելը, որը դարձավ նրա ուսուցիչը, առաջնորդն ու մտերիմ բարեկամը։ Նա էր, որ նրան պատրաստեց մեծ բեմի համար։
Ու եկավ Մետրոպոլիտենի առաջարկը։ 1961-ին Լիլին հրաժարվեց։ Պատճառը շատ կին էր, շատ մարդկային՝ չէր ուզում մեծ կարիերան իրեն հեռացնի ընտանիքից, ամուսնուց ու երեխաներից։ Մեկ տարի անց, երբ արդեն վստահ էր, որ կկարողանա երկուսը համատեղել, ընդունեց։
1962-ի մարտի 9-ին նա առաջին անգամ կանգնեց Մետրոպոլիտենի բեմում՝ «Ջոկոնդա»-ում։ Այդ օրվանից սկսվեց 24 տարի տևած պատմություն։ Ավելի քան 290 ելույթ, Վերդիի Ազուչենան ու Ամներիսը, Ուլրիկան, Մադալենան... Այդպիսի բեմեր պատահական մարդկանց չեն հրավիրում։
Բայց ինձ համար այս պատմության ամենակարևորը Մետրոպոլիտենը չէ։
Այլ այն, որ երբ նա երգում էր, այդ ձայնի մեջ ոչ միայն օպերա էր հնչում։ Գուցե այնտեղ կար նաև այն հայրենիքի կարոտը, որը նա ժառանգել էր ծնողներից, թեև ինքը ծնվել էր Ամերիկայում։
Իր համերգներում նա երբեք չէր մոռանում հայկական երգը։ Կոմիտասի «Կռունկ»-ը նրա կատարմամբ այլ պատմություն էր դառնում, և ոչ պատահական է, որ նրան համարում էին հայկական երգերի անզուգական կատարող։
Այդ կարոտը նրան բերեց Հայաստան։ 1997-ին,
արդեն 76 տարեկանում,
նա եկավ Երևան ու երգեց Օպերային թատրոնում՝ «Աիդա»-ում և Չուխաջյանի «Արշակ Բ»-ում։
Ինքն էր ասում, որ դա իր կյանքի ամենահուզիչ վերադարձն էր։
1986-ին նա իջավ օպերային բեմից, բայց ոչ երաժշտությունից։ Գնաց դասավանդելու Յեյլի համալսարանում, որտեղ 2002-ին արժանացավ Սենֆորդի մեդալին՝ համալսարանի բարձրագույն պարգևին։
Լիլի Չուգասզյանը մահացավ 2012-ին, 90 տարեկանում։
Ես մտածում եմ՝ մենք մեր մեծերին կորցնում ենք ոչ թե նրա համար, որ նրանք քիչ բան են արել։
Այլ նրա համար, որ մենք բավարար չենք պատմել նրանց մասին։
Մարի ԳՐԳՈՋԱՅԱՆ
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
Ի՞նչ է արվել 2020-ի նոյեմբերից հետո, որպեսզի Տիգրանաշենը մեր ճակատին դրված հերթական սպառնալիքը չդառնա
Google քարտեզում Տիգրանաշենը նշված է որպես Ադրբեջանի տարածք (լուսանկարում՝ քարտեզի հատվածը):Այժմ չորրորդ դասարանի տրամաբանական հարց:
2020 թվականի նոյեմբերի 9-ից հետո դուք հասկանում եք, որ կա անկլավների հարց, որոնցից մեկը Տիգրանաշենն է...
